Ortodonti Üzerine Dr. Ahu Topkara ile Röportaj

Ortodontist Dr. Ahu Topkara "Yapılan bir araştırmada, Türk kadınlarının kuaför masrafının aynı uzunluktaki ortodontik tedaviden daha fazla tuttuğu hesaplanmıştır" dedi
İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi mezunu olan Topkara, Selçuk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ortodonti Anabilim Dalı'nda 1990-2005 Döneminde Tedavi Gören Hastaların Ortodontik Özelliklerinin ve Tedavi Yaklaşımlarının Değerlendirilmesi' başlıklı ortodonti doktora tezini  tamamladı.

Öğrenciyken Londra'da 'University of London King's College GKT Dental Institute Guy's Hospital"da ve ortodonti eğitiminden sonra ABD Houston'da "The University of TEXAS Health Science Center at Houston Dental Branch" ortodonti bölümünde çalışmalar yaptı.
Topkara, ortodonti ile ilgili merak edilen birçok konuya açıklık getirdi.

Ortodonti ne demektir?

Ortodonti tıbbın diğer dalları dahiliye, kadın doğum, göz gibi bir ihtisas dalıdır. Ortodonti diş hekimliğinin bir uzmanlık dalıdır ve çarpık eğri dişler ve çene-yüz bozukluklarının tedavisiyle ilgilenir. Dişlerdeki çapraşıklığı veya aralıkları ve çene uyumsuzluklarını düzelten bilim dalıdır.

Ortodontist kimdir?

Ortodonti uzmanlığı eğitimi, 5 senelik diş hekimliği eğitimi tamamlandıktan sonra, fakültede en az 4 senelik daha eğitim gerektirmektedir. Bu eğitim teorik ve pratik zorlu çalışmaları kapsar. Ortodonti hastaları tedavi edilir ve bir yandan uzmanlık veya doktora tezi hazırlanır, bilimsel çalışmalar yapılır. Ortodontik bozukluklarda tanı koymada, dişsel ve çene- yüze ait düzensizlikleri önlemede ve bunları tedavi etmede uzmanlaşılır. Bu dalda doktora yapmış veya uzmanlık eğitimini tamamlamış olan diş hekimlerine ortodonti uzmanı, doktoru veya ortodontist adını veriyoruz. Tüm ortodontistler diş hekimidir. Fakat diş hekimlerinin sadece yüzde 6'sı ortodontisttir.

Ortodontik tedavi kimler tarafından yapılmalıdır?

Ortodontik tedavi, ortodontistler tarafından yapılmalıdır. Ancak ülkemizde diş hekimlerinin ortodonti yapması da rastlanan bir durumdur. Yasal olarak diş hekimlerinin ortodontik tedavi yapmasını engelleyen herhangi bir kanun yoktur. Ancak fakültede verilen 5 yıllık diş hekimliği eğitimi, ortodontik tedavileri yapmak için yeterli değildir. Önemli olan diş hekimlerinin sınırlarını iyi bilmeleridir. Diş hekimlerinin yapacağı ortodontik tedaviler, ileride ortaya çıkabilecek çapraşıklıkları önlemeye yönelik olmalıdır. Koruyucu ortodontik tedavi dediğimiz bu işlemler, yer tutucu ve hareketli aparey uygulamaları şeklindedir.

Dental Türk-Ortodonti tam olarak neyle ilgilenmektedir?

Ortodonti çene ve yüzdeki bozuklukların tamamıyla ilgilenmektedir. Bunların arasında dişlerdeki çapraşıklıklar, dizilim bozuklukları, alt veya üst çenelerin öne çıkık, geride veya yana doğru kayık olması, dişlerin tam kapanamaması gibi bozuklukları tedavi edebiliyoruz. Bunun dışında çene eklemi rahatsızlıkları ve ağrıları ve tavşan dudak tabir edilen dudak damak yarıklarının tedavileriyle de ortodonti bölümü ilgilenmektedir.

Ortodontik bozuklukların sebepleri nelerdir?

Ortodontik bozuklukların yani 'malokluzyonların' iki ana nedeni vardır. Bunlardan birincisi kalıtım dediğimiz ailesel özelliklerin çocukta da kendini göstermesidir. Şöyle ki anne veya babadan küçük bir çene diğerinden iri dişler alan bir çocuğun bu iri dişleri küçük çene üzerine sığmayabilecek ve çapraşıklık oluşabilecektir. Diğer bir neden ise çevresel faktörlerdir. Bunlar, çocuk doğduktan sonra diş ve çenelerini etkileyen olaylardır. Bunların arasında birinci sırayı yeterli özenin gösterilmemesi sonucu süt dişlerinde meydana gelen erken kayıplar almaktadır. Bu dişler erken kaybedilince arkalarındaki ana dişler öne doğru kayıp sonradan o bölgeden çıkacak dişlerin yerlerinden çalmaktadırlar. Yine kötü alışkanlıklar dediğimiz uzun süreli emzik kullanımı, parmak, dil, dudak emme, kalem ısırma, hatalı yutkunma gibi alışkanlıklar da diş bozukluklarına yol açmaktadır. Ayrıca bazı solunum yolu rahatsızlıkları özellikle burnun tıkanıp ağızdan nefes alınmasına sebep olan rahatsızlıklar üst çenede darlığa ve ileri fırlaklığa sebep olabilmektedir. Bu hastalarda ayrıca yüzde 1 uzama da meydana gelebilmektedir. Yine çocukların erken dönemde geçirdikleri çene ve çene eklemi yaralanmaları ileriki yıllarda normal çene büyümesini engelleyerek bozukluklara sebep olabilmektedir. Görüldüğü gibi sebepler çok çeşitli, bunlardan bazılarının aynı hastada birlikte meydana gelmesiyle çok şiddetli bozuklar meydana gelebiliyor.

Ortodontik bozuklukların düzeltilmemesi ne gibi problemler oluşturmaktadır?

Estetik, fonksiyonel ve bazen ruhsal problemler oluşturmaktadır. İnsanlar rahat gülememektedirler. Ağız hijyenleri bozulmaktadır. Çapraşık olan bölgeleri iyi fırçalayamamaktan dolayı çürükler oluşmakta ve ağız kokusu meydana gelebilmektedir. Bazen, düzgün ısıramamaktan dolayı çene ekleminde de sorunlar olabilmektedir. Bozuk kapanışlar aynı zamanda diş yüzeylerinin anormal aşınmasına ve destek kemik ve diş eti dokusunda hasara yol açabilir.

Ortodontik tedaviler nasıl yapılıyor?

Öncelikle hasta muayene ediliyor ve detaylı değerlendirme için hastadan rutin kayıtlar alınıyor. Bunlar, alt ve üst ölçüler, kafa ve tüm dişleri gösteren panoramik ve sefalometrik röntgenler ve hastanın ağız içi ve dışı fotoğraflarıdır. Bu kayıtlarla problemin veya çapraşıklığın derecesi belirlenip, hareketli apareyler veya sabit apareylerle tedavi yapılıyor.

Bir çocuğun tel takmaya ihtiyacı olup olmadığı nasıl anlaşılır?

Bunun ilk ve en önemli yöntemi, süt dişleri tamamlandıktan sonra senede bir kez bir ortodonti uzmanına danışmaktır. Çünkü bazı ciddi gelişim bozuklukları anne babanın gözünden kaçabilir. Ancak anne babanın özellikle dikkat etmesi gerekenler bazı hatalı kas alışkanlıklarının oluşmasını engellemek gerektiğidir. Normal büyüme ve gelişme esnasında diş-çene-yüz sistemini ilgilendiren tüm kaslar belli bir denge halindedir. Bu denge bir takım nedenlerle bozulabilir. Bunlar, parmak emme, tırnak yeme, kalem ısırma, dil emme ve dil itme, gibi kötü kas alışkanlıklarıdır. Bunun yanı sıra erken dönemde hatalı biberonla beslenme ve yine 3.5-4 yaş sonrasında emzik emmeye devam etme de ciddi iskeletsel problemlere yol açabilir. Ayrıca, şiddetli solunum sorunları da çenelerin hatalı gelişmesine neden olabilir. Velilerimizin bütün bunların bilincinde olması bence yeterlidir. Ancak, tüm tıp branşlarında olduğu gibi, bir hastalığı önlemek, o hastalığı tedavi etmekten hem çok daha kolay hem de çok daha ucuzdur. Bu durumda en etkili önleyici tedavi zaman zaman bir ortodontiste yapılacak kontrol ziyaretleridir.

Bir çocuğu kaç yaşında ortodontik muayeneye götürmek gerekir?

Çocuğu ilk olarak ortodontik muayeneye, tüm süt dişlerinin tamamlandığı dönemde yani 3-3.5 yaşında getirmekte fayda var. Bu dönemden önce de mevcut süt dişlerinin sağlığı açısından en azından yılda bir kez diş hekimi tarafından muayene edilmelidir. Çocuğun 7 yaşını geçmeden önce ortodontik olarak muayene edilmesi uygun olur. Böylece, eğer bir problem saptanırsa, ortodontist tedaviye başlamak için en uygun zamana karar verebilir. 7 yaşını geçmiş olsa bile, çocuğunuzu ortodontik yönden kontrole götürün. Erken bir muayene çok faydalı olmasına karşın, çoğu ortodonti hastası aktif tedaviye 9-14 yaşları arasında başlar. Çocuğunuz nasıl genel sağlık yönünden bir çocuk hekimi gözetiminde büyümesini sürdürüyorsa, diş, çene ve yüz gelişimi açısından da bir ortodontistin gözetiminde büyümesi en ideal olanıdır. Yani senede bir kez herşeyin yolunda gidip gitmediği gözlenir. Gerekirse röntgen filmleri çekilerek, ileride sürecek daimi dişlerin gelişimleri ve konumlarının yanı sıra çenelerin gelişimleri de değerlendirilir. Bu sayede çocuğunuz, diş hekimi veya ortodontisti ile tanışıklığını da geliştirmiş olur ve böylece bu muayenelerin korkulacak bir yanının olmadığını da görür. Bu belki de en önemli kazançtır. Ortodontik senelik muayeneler tüm daimi dişler tamamlanana kadar sürdürülmelidir. Bu muayeneler sayesinde dişlerde veya çenelerdeki anormal gelişimler zamanında saptanmış olur, kimi zaman da basit bir önleyici veya koruyucu müdahale ile sorun büyümeden giderilmiş olur. Unutmayalım ki, bir hastalığı önlemek, o hastalığı tedavi etmekten hem çok daha kolay hem de çok daha ucuzdur. Bu durumda en etkili önleyici tedavi zaman zaman bir ortodontiste yapılacak kontrol ziyaretleridir.

Ortodontik tedavi için en uygun yaş hangi yaştır?

Kimi çene bozukluklarına mümkün olduğunca erken müdahale etmek gerekir, kimi dişsel bozukluklar için ise 10-12 yaşlar uygun olabilir. Onun için belirli bir yaş vermek doğru değildir. Burada yine periyodik muayenelerin önemi ortaya çıkıyor. Ortodontist çenelerin gelişimini azaltabilir, hızlandırabilir veya arttırabilir veya bazı hatalı kas kuvvetlerini engelleyebilir. Bu da ancak çocuğunuzun büyüme döneminde mümkündür. Unutmayın ki, çocuğunuz sadece bir kere büyüyecektir. Yani bu büyüme ve gelişim dönemi ortodontik yönden yalnızca bir kere kullanılabilir, ikinci bir şansımız yoktur. Dolayısı ile bu gelişim döneminin çok iyi değerlendirilmesi gereklidir. Bu dönemde çocuklarımız hızlı bir şekilde büyümekte ve gelişmektedirler. Tüm organlarında olduğu gibi çene ve diş sistemlerinde de birtakım değişiklikler gerçekleşmektedir; süt dişleri düşer, yerlerine daimi dişler gelir, başın, çenelerin, burnun, tüm yüz yapılarının birbirlerine göre oranları, yerleri kendiliğinden değişir, çocuk hızla erişkinliğe doğru yol alır. Bu gelişim döneminde ortaya çıkabilecek herhangi bir anormallik bu dönemde farkedilirse, birçok yönden kazançlı çıkılır. En önemlisi ileride gerçekleşebilecek karmaşık, zahmetli ve çok masraflı ortodontik tedavilerden korunmuş, belki bir cerrahi operasyonu önlemiş oluruz. Yalnızca diş hareketi ile düzeltilebilecek bozuklukların tedavisi ise her yaşta mümkündür.

Neden ergenlik çağındaki hızlı büyüme dönemi ortodontide bu kadar önemlidir?

Ergenlik dönemi cinsel karakteristiklerin ortaya çıktığı, kızlarda 11-13, erkeklerde ise 13-15 yaş dönemine tekabül eden dönemdir. Bu dönemde kızlarda ve erkeklerde belirgin bir boy ve kilo artışı gerçekleşir. Bu büyüme atılımı döneminde yüz ve kafa kemiklerinde de hızlı bir değişim gerçekleşir. Bu dönem ortodontist için altın değerindedir. Bu dönemde eğer iskeletsel bir problem varsa, çenelerin gelişimini istediği yönde ve hızla yönlendirebilir. Ergenlik çağını geçirmiş gençlerimizde artık ortodontik tedaviyle kemik yapısının değiştirilmesinden bahsedilemez. Bu dönemden sonra iskeletsel değişiklik cerrahi olarak elde edilir.

Ortodontik tedavilerde yaş sınırı var mıdır?

Ortodontik tedavilerde herhangi bir yaş sınırı yoktur. Dişleri çevreleyen dokular sağlıklı olduğu müddetçe dişler hareket ettirilir. Her türlü bozukluk hemen hemen her yaşta tedavi edilebilmektedir. Yeter ki hasta tedaviye istekli olsun ve ortodonti uzmanının tavsiyelerine uysun. Yaşa göre yani hastanın çocuk, genç yada erişkin olmasına bağlı olarak değişen tek şey tedavinin tipidir. 7-10 gibi küçük yaşlarda bozukluklar takılıp çıkarılabilen damaklarla (apareylerle) tedavi edilirken daha ileriki yaşlarda dişlere yapıştırılan teller ve gerekirse cerrahi işlemler uygulanmaktadır. Hastaların randevularına gelmeleri ve ağız hijyenlerine dikkat etmeleri çok önemlidir.

Ortodontik tedavi araçları nelerdir?

Ortodontide problem diş ve çene anomalisidir, yani çapraşıklıklar ve uyumsuz çenelerdir. Bunun da çaresi 'Kuvvet' uygulayarak düzeltmektir. Ortodontik tedavilerde 'sabit' dediğimiz, dişlere yapışan apareylerle veya 'hareketli' dediğimiz, takıp çıkartılabilen apareylerle kuvvet uygularız. Önemli olan uygun kuvvetleri, uygun zamanda, uygun sürede kullanmaktır. Bunların dışında yüz iskelet yapısının uygun olmasını sağlayan ağız dışı aygıtlardan da faydalanırız. Bunlara genel olarak 'headgear' ve 'çenelik' adı verilir. Ayrıca bu kuvvetleri uygularken kullandığımız birçok pensler, teller, braketler, bağlayıcı renkli lastikler, çok sevimli ve yüksek teknolojiyle üretilmiş binbir çeşit malzemeler vardır. Hareketli tedavilerde çapraşıklığın şiddeti azdır veya lokalize tek bir dişi ilgilendiren problem vardır ve hasta tarafından takılıp çıkartılan apareylerdir. Sabit apareyler ise hasta tarafından takılıp çıkartılamaz. Dişler üzerine tek tek braket dediğimiz apareyler yapıştırılarak dişler teller yardımı ile hareket ettirilir. Günümüzün telleri hastanın rahatı göz önünde bulundurularak geliştirilmiştir. Modern teknolojideki ilerlemeler özel alaşım teller ve yayların yapılmasını sağlamış, tedaviyi daha rahat ve hızlı kılmıştır.

Teller dişleri çürütür mü?

Tellerin dişleri çürüttüğü hakkında yanış bir inanış vardır. Teller, braketler dişleri çürütmez, sadece yiyecek artıklarının daha çok tutunduğu bir ortam yaratırlar. Yiyecek artıkları telsiz ağızlarda da yine çürük riskini oluştururlar. Ortodontik tedavilerde, zaten yaşam boyu olması gerektiği gibi özenli ve düzenli bir fırçalama şarttır. İyi temizlendiği zaman bir sorunla karşılaşılmaz.

Ortodontik tedavi pahalı mıdır?

İlk başta pahalı görünse de verilen emek ve kullanılan teknoloji göz önüne alındığında ve yurt dışındaki tedavi fiyatlarıyla kıyaslandığında ülkemizde ortodontik tedavinin ucuz olduğu söylenebilir. Ortodontik tedavide fiyatlar vakanın şiddetine göre değişmektedir. Ortodontik tedavi uzun süreli bir tedavidir. Tedavi esnasında birçok malzeme kullanılmaktadır. Yapılan bir araştırmada aynı sürede Türk kadınlarının kuaför masrafının aynı uzunluktaki ortodontik tedaviden daha fazla tuttuğu hesaplanmıştır. Birçok ortodontist de ödeme kolaylığı sağlayarak bütçenize uygun ödeme planı konusunda yardımcı olmaktadır. Ortodontik tedavinin sağladığı fiziksel ve psikolojik yararların ömür boyu devam ettiği göz önünde tutulduğunda, ortodontik tedavinin iyi bir yatırım olduğu görülmektedir.